• Ton Delfos staat dertig jaar later bij kasteel Heemstede

    Frank Magdelyns
  • Ton Schutz

Dertig jaar geleden: brand in kasteel Heemstede

"Er hadden doden kunnen vallen"

Op de ijskoude zaterdagochtend van 10 januari 1987 ontstond er brand in kasteel Heemstede. Het voormalig jachtslot veranderde in een ruïne en zou pas rond de eeuwwisseling worden hersteld. Dertig jaar later spreekt Houtens Nieuws met brandweerman Ton Delfos en ondercommandant Steef Verweij.

Het is even na 9 uur als de brandweerpiepers van het Houtens brandweerkorps afgaan. Er is een brandmelding op de Heemsteedseweg. Brandweerman Ton Delfos komt met de eerste brandweereenheid ter plaatse. "Het was duidelijk dat het helemaal mis was. Uit de ramen aan de achterkant van kasteel Heemstede sloegen de vlammen uit", zegt hij. De slangen worden uitgerold en in de gracht wordt een wak geslagen om water te kunnen oppompen.

Ondercommandant Steef Verweij rijdt ook naar de brand en arriveert enkele minuten later. Hij schaalt direct op naar 'grote brand', waardoor versterking uit Schalkwijk en Nieuwegein wordt gealarmeerd. Het gebouw uit 1645 blijkt erg brandbaar. In het plafond is stro verwerkt en de muren waren voorzien van linnendoeken. Het vuur vreet zich snel door de houten plafonds een weg naar boven.

Binnenaanval

Delfos en zijn collega's gaan met beschermende kleding en ademlucht het kasteel binnen. "Bij de vuurhaard komen was niet te doen. We kenden het gebouw ook niet. Ik stond op de wenteltrap en probeerde via de eerste verdieping de brand te benaderen", zegt brandweerman Delfos. "Het was te heet. We spoten af en toe op elkaar om koeler te worden. Veel konden wij niet uitrichten."

Commandant Van Lievenoogen coördineert de gehele inzet en Verweij de brandbestrijding binnen. "Ik was vooral bezig met de veiligheid van de tien mensen die in het gebouw waren." Zorgelijk is de toren op het huis. Deze weegt 40.000 kilo. "We kregen te horen dat deze was gebouwd op stalen balken. Was dit van hout geweest, dan hadden we langer binnen kunnen blijven. Maar nu het staal was, wisten we dat deze balken gingen doorbuigen. Dat betekende instortingsgevaar. We maakten ons zorgen over de brandweermensen die binnen waren." Na overleg werd rond 11 uur besloten om terug te trekken uit het gebouw. "We konden niets anders meer doen, dan het gecontroleerd laten uitbranden", vult Delfos aan.

Met twee waterkanonnen wordt geprobeerd de brand van buitenaf te bestrijden. Het water wordt aangevoerd uit het Amsterdam-Rijnkanaal. "We spoten zoveel mogelijk water over de gracht door de raamopeningen naar binnen. Het was ijskoud en zeker met de wind erbij. Tussendoor warmden we onze voeten en handen op aan de uitlaat van de auto of de motor van de pomp", zegt Delfos.

Toren valt om

Halverwege de middag is de brand uit. De Schalkwijkse en Nieuwegeinse korpsen vertrekken. Ook Delfos gaat naar zijn werk. Verweij ziet Heemstede langzaam in een ijspaleis veranderen. "We wisten niet wat de toren zou doen als de volgende dag de zon het kasteel zou verwarmen en het ijs zou smelten", zegt Verweij. Er wordt een kraan gehuurd en Van Lievenoogen, Verweij, een gemeente ambtenaar en iemand van de historische kring laten zich in een bak omhoog takelen om de constructie te bekijken. "De stalen balken bleken tien centimeter te zijn doorgeknikt. Na berekenen, overwegen en goed overleg werd besloten om de toren naar de achterkant om te duwen. Als de toren op één van de andere gevels zou vallen was de schade nog groter en moeilijker te herstellen."

"Het schemerde al toen de giek van de kraan werd uitgeschoven. Bij de minste aanraking door de kraan, viel de toren omlaag. We schrokken hoe instabiel de toren was. Als we niet op tijd eruit waren gegaan, hadden er doden kunnen vallen", zegt Verweij. "Ik ben blij dat we dit besluit op tijd hebben genomen."

Verweij vindt de brand bij Heemstede een 'rotgeval'. "We kenden het gebouw niet. We hadden graag het gebouw van tevoren willen zien. Maar dat werd keer op keer door de eigenaar afgewezen. Ook het commentaar van buitenstaanders na afloop heeft ons pijn gedaan. De berichtgeving op het journaal 's avonds was niet leuk. Daarin vertelden ze hoe met 2 stralen de muren van het kasteel werden natgehouden. Maar ze wisten niet hoe we eerder onder risicovolle omstandigheden had lopen knokken om die brand te pakken te krijgen en hierdoor het gebouw te kunnen redden."

De oorzaak van de brand is nooit officieel vastgesteld. De Rijkspolitie heeft geen aanwijzingen gevonden voor brandstichting, maar sluit het ook niet uit.

Foto: Ton Delfos staat dertig jaar later bij kasteel Heemstede

Label:

Houten Toen