• De plek waar 100 jaar geleden de trein ontspoorde

    Frank Magdelyns
  • collectie spoorwegmuseum
  • collectie spoorwegmuseum
  • collectie spoorwegmuseum
  • collectie spoorwegmuseum
  • collectie spoorwegmuseum

De spoorramp van Houten

HOUTEN Vandaag precies honderd jaar geleden ontspoorde even ten zuiden van Houten een trein. Een van de passagiers was Koningin Wilhelmina. Ze had een tweedaagse inspectiereis bij legereenheden in de regio Den Bosch afgesloten. De ontsporing leidde tot ophef in Nederland. Op diverse plaatsen in het land werden registers geopend, waar de bevolking haar steun aan de koningin kon betuigen.

Het is deze 7e juni 1917 een hete broeierige donderdagmiddag. Doordat bekend is dat de koningin van de spoorlijn gebruik gaat maken, wordt de spoorrails extra gecontroleerd. Om half vier komt de trein uit Maastricht met 13 wagons in 's Hertogenbosch aan. Hier worden twee koninklijke rijtuigen aangekoppeld en een bagagerijtuig. De koningin verblijft in de 15e wagon. Daarnaast reist er 14 man spoorwegpersoneel mee, waarvan maar liefst acht conducteurs.

Frank Magdelyns

Om 4.11 uur Amsterdamse Tijd (16.51 onze tijd) nadert de 300 meter lange stoomtrein de overweg aan de Poeldijk (tegenwoordig het bedrijfsterrein van Beelen). Daar voelt machinist Weijers een schok. Hij kijkt in de lange flauwe bocht langs de trein en ziet een van de rijtuigen schommelen. In een reflex remt de machinist uit volle kracht. Dankzij een ingenieus remsysteem staat in 15 seconden de complete trein stil.

Een enorme stofwolk stijgt op. Daarna wordt de schade duidelijk. De eerste 8 wagons zijn er nog goed afgekomen, maar 75 meter verder staat de rest. Daarvan is er één gekanteld en zijn twee andere treinstellen meegetrokken. Ook de wagons van de koningin zijn ontspoord. Uit de openingen van de gekantelde wagons klauteren mensen. Bij het overwegwachtershuisje wordt een ladder gehaald, waarmee de passagiers worden geholpen. Een chirurg uit Amsterdam en een militaire arts bemoeien zich met de gewonden. Een vrouw uit Den Haag verliest haar bewustzijn en wordt door Koningin Wilhelmina met Eau de Cologne besprenkeld.

HULPVERLENING VANUIT HOUTEN Direct na het ongeluk krijgt de Houtense stationschef Scholten telefoon van de overwegwachter aan de Loerikseweg. Die meldt dat er een stofwolk is te zien en dat de telegraafdraden slingeren. Scholten laat een goederentrein uit Utrecht stoppen en reist naar de plaats van het ongeluk. Zijn nieuwsgierige collega Swanink is ondertussen op de fiets gestapt richting de rampplaats. Halverwege ontmoet Swanink een goederencontroleur die in de trein zat en naar Houten loopt om hulp te halen. Swanink fietst snel terug en 24 minuten na het ongeluk telegrafeert hij om hulp richting Utrecht-CS.

KONINGIN VERTREKT Het aantal gewonden blijkt mee te vallen; 11 personen hebben lichte verwondingen. De koningin verzekert zich ervan dat iedereen de juiste zorg heeft en vertrekt met de locomotief en de eerste twee wagons naar Utrecht. De overige passagiers nemen plaats in de kolenwagens van de goederentrein en volgen iets later.

CRISISCENTRUM Vanaf dat moment vormt station Houten een crisiscentrum. Diverse telegrammen worden verstuurd en het treinverkeer wordt zo goed als kwaad geregeld. Een hoogzwangere vrouw wordt in Houten opgevangen en met de auto naar een kliniek in Utrecht vervoerd. Ondertussen is het gaan regenen en onweren. Militairen uit Utrecht komen ter plaatse voor bewaking en diverse ingenieurs bekijken de schade om iets over de oorzaak te kunnen zeggen. Halverwege de avond arriveert ook minister Lely en stelt zich persoonlijk op de hoogte. Na 6,5 uur hebben arbeiders het spoor richting 's Hertogenbosch hersteld. Pas op maandag 11 juni is de volledige ravage opgeruimd.

OORZAAK In het najaar van 1917 onderzoekt een commissie het ongeval. Ondanks dat er geen keihard bewijs is gevonden, wordt gedacht dat door de warmte 'het spoor is gaan kruipen'. De rails in de bocht was te breed geworden voor de assen van de wagons, waarna deze doorzakten en de dwarsliggers versplinterden. Ook dienden diverse passagiers schadeclaims in. Opvallend is dat een aantal passagiers zeggen hun portemonnee te zijn kwijtgeraakt.

Label:

Houten Toen